Het nosode en de lymfe van koepokken.

Fragmentarische provings door Fincke en Swan.

Waarnemingen door Schuklitsch, A. H. Z., vol. 4, p. 12 ; Kanstatt, A. H. Z., vol. 45, p. 373 ; Power, Phil. Jour. of Hom., vol. 1, p. 493 ; Berridge, Am. J. H. M. M., vol. 8, p. 126 ; Le Normand, Hygea, vol. 10, p. 68 ; Hencke, A. H. Z., vol. 45, p. 373.

Vacc . staat voor Vaccininum ; Var . voor Variolinum ; S ., Swan ; F ., Fincke ; M ., Morrison ; Ma , Matthes ; W. M ., voor W. in Magdeburg ; C ., Craigin ; B ., Blakly ; Mo ., Mossa ; A ., Anderson.

KLINISCHE BRONNEN.

Chronische conjunctivitis , Morrison, Hom. Rev., vol. 18, p. 223 ; Epistaxis, genezen door vaccinatie , Matthes, N. E. M. G., vol. 6, p. 7 ; Ziekelijke angst voor pokken , Swan, Med. Inv., Jan, 1871, p. 190 ; Hah. Mo., vol. 6, p. 172 ; Eczeem, genezen door vaccinatie , Hom. Phys., Feb., 1884, p. 41 ; Variola , Kazkowski, B. J. H., vol. 31, p. 599 ; Craigin, Med. Inv., vol. 8, p. 538 ; Med. Jour., vol. 9, p. 367 ; Mossa, H. Kl., 1871, p. 98 ; Magdeburg, H. Kl., 1872, p. 9 ; Morrison, Hom. Rev., vol. 18, p. 687 ; Hah. Mo., vol. 10, p. 223 ; Blakly, Hah. Mo., vol. 7, p. 403 ; Swan, Hah. Mo., vol. 7, p. 490 ; (2 gevallen), Med. Adv., May, 1890, p. 287 ; Schnappauf, B. J. H., vol. 9, p. 470 ; Dudgeon, vol. 10, p. 263 ; Russell, vol. 10, p. 620 ; Blakly, T. H. M. S. Pa., 1872, p. 122.

GEMOED [1]

Huilen. Vacc. F.

Slecht humeur, met onrustige slaap. Vacc. A.

Zenuwachtig, ongeduldig, prikkelbaar ; geneigd zich door dingen van streek te laten brengen. Vacc. F.

Delirium bij de beginkoorts. Var. S.

Doodsangst ; wilde opwinding en smeken om te weten of hij zou sterven, en nog voor de zin voltooid is valt hij in een zware slaap met luidruchtige ademhaling. Var. S.

Ziekelijke angst om pokken te krijgen. Vacc. S.

SENSORIUM [2]

Duizeligheid. Var. S.

Flauwvallen bij poging om op te staan.

HOOFD, INWENDIG [3]

Frontale hoofdpijn. Vacc. A.

Voorhoofd zeer heet, gelaat rood en opgezet, carotiden hevig pulserend. Var. S.

Gevoel alsof het voorhoofd in tweeën zou splijten langs de middellijn, van de neuswortel tot de schedelkruin. Vacc. F.

Steken in de rechter slaap. Vacc. F.

Hoofdpijn : met of na rilling ; over het hele hoofd ; vooral in het voorhoofd ; hevig op de schedelkruin ; alsof een strakke band het hoofd nauw omsloot ; hevig, lancinerend, kloppend ; < bij elke pulsatie. Var. S.

Ondraaglijke pijn in het achterhoofd. Var. S.

Waanzinnig gevoel in de hersenen, moeilijk te beschrijven. Var. S.

HOOFD, UITWENDIG [4]

Eruptie als crusta lactea. Vacc. A.

ZICHT EN OGEN [5]

Tinea tarsi en conjunctivitis bij een vrouw, æt. 28, als gevolg van variola in de kinderjaren achtergebleven; conjunctivae pijnlijk gevoelig. Vacc. M.

Zwakke ogen ; gevoel in het voorhoofd alsof het gespleten was. Vacc. F.

Ontstoken oogleden. Vacc.

Roodheid van ogen en gelaat, met kleine pukkeltjes op gelaat en handen. Vacc. F.

Keratitis, bij pokken en na vaccinatie. Vacc. or Var.

Chronische oogontsteking met verlies van gezichtsvermogen. Var. S.

Pupillen vernauwd. Var. S.

GEHOOR EN OREN [6]

Gehoorverlies. Var. S.

REUK EN NEUS [7]

Chronische catarre. Vacc. S.

Vol gevoel in het hoofd, met loopneus. Vacc. S.

Neusbloeding, voorafgegaan door een gevoel van samentrekking boven en tussen de wenkbrauwen, kort na het eten van vlees ; menstruatie tamelijk overvloedig en te frequent ; genezen door hervaccinatie. Ma.

BOVENSTE GELAATSHELFT [8]

Roodheid en opzetting van het gelaat, koude rilling die langs de rug naar beneden loopt. Vacc. F.

Huid van gelaat en hals diep donkerpaars van kleur. Var. S.

ONDERSTE GELAATSHELFT [9]

Kaak zakt omlaag tijdens de slaap, met beven wanneer hij gewekt wordt. Var. S.

Zwelling van de hals onder het rechteroor (parotisklier) met een gevoel alsof er gesneden werd. Vacc. F.

TANDEN EN TANDLEES [10]

Tanden bedekt met een dikke bruine slijmlaag. Var. S.

SMAAK, SPRAAK, TONG [11]

Tong beslagen, droog-geelachtig, met papillen die door de aanslag heen zichtbaar zijn. Vacc. F.

Dikke vuilgele aanslag op de tong. Var. S.

Tijdens de slaap stak de tong uit, met zwarte aanslag; wanneer zij wordt opgetild, wordt zij slechts met moeite teruggetrokken ; ziet eruit als een massa rottend vlees. Var. S.

MONDHOLTE [12]

Droge mond en tong. Vacc. A.

GEHEMELTE EN KEEL [13]

Keel zeer pijnlijk, roodheid van de keelbogen. Var. S.

Keelholte en keelbogen diep purper-karmozijnrood, met gangreneus aspect ; adem afschuwelijk stinkend. Var. S.

Pijn bij het slikken. Var. S.

Gevoel alsof de keel gesloten was. Var. S.

Gevoel alsof er een prop in de rechterzijde van de keel zat. Var. S.

Difterie met afschuwelijke mondstank. Var. S.

EETLUST, DORST. VERLANGEN EN AFKEER [14]

Voedsel, vooral water, smaakt weeïg zoet. Var. S.

Eetlust verdwenen, afkeer van smaak, geur en aanblik van voedsel. Vacc. A.

Koffie smaakt zuur. Vacc. F.

MAAGKUIL EN MAAG [17]

Zeurende pijn in de maagkuil, met kortademigheid. Vacc. F.

Pijnlijkheid in de maagkuil en dwars over de epigastrische streek. Var. S.

Hevige pijn in de precordiale streek, frequente misselijkheid en braken van galachtige en bloederige massa. Var. S.

Vaak galachtig braken. Var. S.

Zodra hij melk drinkt, braakt hij die weer uit. Var. S.

HYPOCHONDRIEËN [18]

Een steek in de leverstreek, aan de rand van de laatste rib, in de axillaire lijn. Vacc. F.

Steek in de miltstreek. Vacc. F.

STOELGANG EN RECTUM [20]

Dunne, bloederige ontlasting. Var. S.

Verscheidene bruine, groene, ten slotte grasgroene stoelgangen, pijnloos, dun, met ondraaglijk stinkende geur ; geen dorst ; de laatste ontlasting slijmerig, met een kleine hoeveelheid bloed. Var. S.

Dysenterie. Var. S.

Constipatie. Var. S.

URINEWEGEN [21]

Urine : sterk gekleurd, als brandewijn ; troebel en onaangenaam riekend ; maakt vlekken van een rozige theekleur, moeilijk te verwijderen. Var. S.

MANNELIJKE GESLACHTSORGANEN [22]

Vergroting van de zaadbal. Var. S.

Harde zwelling van de linker zaadbal ten gevolge van een kneuzing. Var. S.

ADEMHALING [26]

Beklemde ademhaling. Var. S.

Kortademigheid, met zeurende pijn in de maagkuil en druk in de hartstreek. Vacc. F.

Astma. Var. S.

HOEST [27]

Lastige hoest, met sereus en soms bloederig sputum. Var. S.

Ophoesten van dik, taai slijm, onaangenaam ruikend. Var. S.

BORST, INWENDIG, EN LONGEN [28]

Steek in de linkerzijde van de borst, anterieur onder de valse ribben. Vacc. F.

Steken in de rechterzijde onder de valse ribben vóór, van rechts naar links, daarna op de overeenkomstige plaats aan de linkerzijde, maar van links naar rechts, vijf minuten aanhoudend, gevoeld in lever en milt. Vacc. F.

HART, POLS EN CIRCULATIE [29]

Koortsachtige werking van hart en slagaders. Vacc. A.

NEK EN RUG [31]

Stijfheid van de nek, met gespannen trekkend gevoel in de spieren, < bij beweging. Var. S.

Pijn aan de basis van de hersenen en in de nek. Var. S.

Rugpijn. Vacc. A.

Zeurende rugpijn, < in de lendenstreek, zich uitbreidend rond het middel. Vacc. S.

Rillingen als stromen ijswater, die van tussen de schouderbladen naar de sacrale streek omlaag lopen. Var. S.

Ondraaglijke zeurende pijn in de lenden- en sacrale streek. Var. S.

Pijn alsof de rug gebroken was. Var. S.

Pijnen in de rugspieren als bij rheumatisme ; < bij beweging. Var. S.

BOVENSTE LEDEMATEN [32]

Hevige pijnen in de linker bovenarm, ter plaatse van het vaccinatiemerk; kon de arm 's morgens niet optillen. Vacc. F.

Handen ijskoud tijdens het begin van de ziekte. Var. S.

Zwelling van de arm, die half verlamd was geweest. Var. S.

Reumatische pijnen in polsen en handen. Vacc. S.

ONDERSTE LEDEMATEN [33]

Scheurende pijn neerwaarts in de linker dij. Vacc. F.

Pijnlijk gevoel in de onderste extremiteiten, alsof zij verhit of overmatig ingespannen waren. Vacc. A.

De benen deden buitengewoon pijn, men kon zich nauwelijks voortbewegen, met een gevoel alsof de botten gebroken werden en alsof zij een verbrijzelingsproces ondergingen. Vacc. A.

Spierreumatisme ; < bij beweging. Var. S.

RUST. HOUDING. BEWEGING [35]

Beweging : stijve nek < ; reumatische pijn in de rug < ; spierreumatisme <.

Gedragen : het kind wil gedragen worden.

ZENUWSTELSEL [36]

Onrust. Vacc. A.

Algemene malaise. Vacc. A.

Loomheid, lusteloosheid. Vacc. A.

Overal moe, met een uitrekkend, geeuwerig gevoel ; onnatuurlijke vermoeidheid. Vacc. S.

SLAAP [37]

Midden in de nacht wakker geworden door pijn in voorhoofd en ogen alsof zij gespleten werden, en stekende pijn in de slapen. Vacc. F.

KOORTS [40]

Koorts, met hitte, dorst, woelen, huilen, afkeer van voedsel. Vacc. A.

Rilling, met beven. Vacc. F.

Zeer hevige rilling, gevolgd door hoge koorts. Var. S.

Hevige koorts, beginnend met rillingen die als stromen koud water langs de rug naar beneden lopen en huiveringen en tandgeklapper veroorzaken. Var. S.

Koorts, met intense uitstralende hitte, brandend heet bij aanraking. Var. S.

Hete koorts, geen dorst. Var. S.

Zeer overvloedige, slecht ruikende transpiratie. Var. S.

PLAATS EN RICHTING [42]

Links : harde zwelling van de zaadbal ; scheurende pijn in de dij ; zwaar gevoel in de arm.

Rechts : alsof er een prop in de keel zat ; steken in de slaap ; zwelling onder het oor.

Van rechts naar links : steken onder de ribben.

Van links naar rechts : steken onder de ribben.

GEVOELENS [43]

Alsof een strakke band het hoofd nauw omsloot ; alsof het voorhoofd gespleten was ; waanzinnig gevoel in de hersenen ; alsof de keel gesloten was ; alsof er een prop in de rechterzijde van de keel zat ; als stromen ijswater die langs de rug naar beneden lopen ; pijn alsof de rug gebroken was ; alsof de onderste extremiteiten verhit of overmatig ingespannen waren ; alsof de botten van de benen gebroken werden en een verbrijzelingsproces ondergingen.

Pijn : aan de basis van de hersenen en in de nek ; in de rug.

Ondraaglijke pijn : in het achterhoofd.

Lancinerend : in het hoofd.

Snijdend : in de zwelling onder het rechteroor.

Scheurend : neerwaarts in de linker dij.

Hevige pijn : in de precordiale streek ; in het vaccinatiemerk op de linker bovenarm.

Steken : in de rechter slaap ; in de leverstreek ; in de miltstreek ; in de borst onder de valse ribben.

Reumatische pijn : in de rugspieren ; in polsen en handen .

Brandend : in de huid.

Zeurend : in de maagkuil ; in de rug ; in de lenden- en sacrale streek.

Trekkend : in de nekspieren ; in de bovenkaak en tanden.

Druk : in de hartstreek ; in de onderrug.

Pijnlijkheid : in de epigastrische streek ; in de onderste extremiteiten.

Zwaar gevoel : in de linker arm.

Vol gevoel : in het hoofd.

Tinteling : in de huid.

Kruipend gevoel : in de rug.

Jeuk : van het exantheem ; van de pustuleuze eruptie.

AANRAKING. PASSIEVE BEWEGING. VERWONDINGEN [45]

Kneuzing : harde zwelling van de linker zaadbal.

HUID [46]

Huid heet en droog. Vacc. A.

Een algemene eruptie gelijkend op koepokken. Vacc. A.

Kleine pukkeltjes ontwikkelen zich op de plaats van vaccinatie bij de vierde verdunning. Vacc. A.

Exantheem van spits toelopende pukkeltjes, meestal klein, zelden groot en suppurerend, droog, staand op kleine rode areolae, vaak afgewisseld met kleine ronde vlekjes van rode kleur, soms met hevige jeuk. Var. S.

Rode pukkeltjes of vlekken op verschillende lichaamsdelen, het duidelijkst bij warmte. Vacc. A.

Eruptie van pustels met een donkerrode basis en een ronde of langwerpige verhevenheid, gevuld met etter van groenig-gele kleur, lijkend op varioloïd, sommige zo groot als een erwt, andere kleiner, zonder indeuking in het midden, opkomend met een rond, hard gevoel in de huid (als een hagelkorrel), zeer jeukend. Vacc. F.

Petechiale, erythemateuze erupties op de onderbuik, in driehoeksvorm, met de top bij het schaambeen en de basis die de buik dwars kruist in de nabijheid van de navel ; ook op het laterale oppervlak van de romp tot aan de oksel, zich uitbreidend in de okselplooien, het overeenkomstige deel van de arm en de musculus pectoralis major. Var. S.

Een kind, æt. 8 maanden, kreeg één druppel lymfe van een gezonde vaccinatie, verdund met honderd druppels gedestilleerd water en goed geschud ; op de vierde dag kleine helderrode pukkeltjes op het gezicht, die de volgende dag parelmoerachtige blaasjes vormden, met ingedeukte topjes en omgeven door rode areolae ; op de achtste dag zeer onrustig, schreeuwde en huilde, wilde voortdurend gedragen worden ; slapeloos, koortsige hitte, snelle pols, dorst, voortdurend verlangen om te zuigen zonder veel tot zich te nemen ; constipatie, sterk gekleurde urine ; pokken elastisch, gespannen, hard, parelachtig ; ontstoken roodheid en zwelling van het gelaat ; op de tiende dag werden de pokken op voorhoofd en neus confluerend, zagen er troebel uit, waren gevuld met etterige vloeistof en enigszins verschrompeld ; op de elfde dag barstten de pustels open en ontlastten etterige materie, die gelig-bruine korsten vormde, welke later donker werden ; deze suppureerden en sijpelden nog lange tijd, genazen geleidelijk in ongeveer veertien dagen ; het hele verloop was als dat van crusta lactea ; het kind was daarna zeer wel, maar had op voorhoofd en wangen nog enige kleine, zeer witte vlekjes, zonder littekens ; daaropvolgende herhaalde vaccinaties met tussenpozen van zes maanden bleken zonder uitwerking. Vacc. A.

Tintelend branden in de huid over het hele lichaam, het hevigst in de huid van het voorhoofd en in het onderste en voorste deel van de behaarde hoofdhuid, welke delen getint zijn met een scharlakenrode blos, of efflorescentie, gelijkend op de onmiddellijke voorbode van de variolauitslag. Vacc. A.

Afschuwelijke pijnen in de rug rechts van de wervelkolom, en boven en onder het schouderblad ; spieren pijnlijk bij aanraking, misselijkheid, overal pijnen, vooral in de benen ; tong schoon ; pols 120 ; Variolin. cm. ; lichaam geheel bedekt met grote pustels, gelaat één massa confluerende pustels, pols nog steeds hoog, voortdurend opgeven van taai slijm, mond en keelbogen bezaaid met pustels, zelfs de tong ermee bedekt ; darmen geconstipeerd, nu en dan licht delirium ; acht dagen later temperatuur 104 1/2 ; pols 120, zeer zwak en met onderbrekingen stilvallend ; grote doodsangst ; smeekte te weten of hij moest sterven, en voor de zin voltooid was viel hij in een zware slaap met reutelende ademhaling, de kaak op de borst gezakt, pupillen vernauwd, tanden bedekt met dikke bruine slijmlaag, midden van de tong volkomen zwart, slijmvlies van mond en keelholte diep purper-karmozijnrood, met gangreneus aspect en adem afschuwelijk stinkend ; huid van gelaat en hals diep donkerpaars ; geur van het lichaam als een bedorven damp ; weinig beheersing over tong of kaak, de laatste hing omlaag, en de tong stak tijdens de slaap uit als een massa bedorven lever ; een poging om te spreken wanneer hij gewekt werd veroorzaakte hevig trillen van kaak en tong, die slechts met moeite in de mond werd teruggetrokken, stijf was, maar eruitzag als een massa rottend vlees ; urine donker gekleurd, gedurende de gehele aanval vrijelijk geloosd ; had de cm. tot nu toe voortgezet, één dosis cmm. droog op de tong gegeven ; de volgende dag bijna hersteld ; goed genezen met slechts weinig littekens. Var. S.

Zeer hevige rilling, gevolgd door hoge koorts ; hevige pijn in de rug, alsof deze gebroken was ; pijn over het hele hoofd, zeer hevig en voortdurend in het achterhoofd ; vaak galachtig braken ; dikke, vuilgele aanslag op de tong ; wild delirium en spasmen ; de avond voor het verschijnen van de eruptie hardnekkige constipatie ; op de derde dag zeer dichte eruptie van pokkenpustels, spoedig confluerend, Variolin. cmm. S.

Vaccininum 6, in water, gedurende één dag met streng dieet, na acht dagen herhaald, als profylacticum in zeshonderd gevallen. W. M.

Behandelde gedurende de laatste achttien jaar zeer veel gevallen van variola en varioloïd, sommige van de meest wanhopige aard, en verloor toch nooit een geval wanneer vaccinvirus als geneesmiddel werd gebruikt ; bovendien had geen van de aldus behandelde gevallen ooit last van bloedingen, of van delirium of secundaire koorts, en zij werden nooit ontsierd door pokkenlittekens. C.

Heb het in vele en zware gevallen gebruikt en zien gebruiken, en wanneer met Variolin. 200 behandeld, wordt de ziekte bijna of geheel met de helft verkort, het lijden van de patiënt sterk verlicht, de secundaire koorts ontbreekt of is veel lichter, de pustels barsten niet open, maar verschrompelen of verwelken en vallen af, het suppuratieve stadium wordt onmetelijk versneld en verkort, en de patiënten houden geen littekens over. B.

Vaccininum 200e verlichtte snel de ernstigere symptomen van variola bij een kind, æt. 6 maanden ; twee dagen voor het verschijnen van de eruptie was het hervaccineerd (na een interval van acht dagen) op een naevus nabij de rechter tepel ; slikken moeilijk door aantasting van tong en keelbogen ; talrijke grote pustels verspreid over behaarde hoofdhuid, gelaat, lichaam en ledematen. M.

Omstreeks de tiende of twaalfde ziektedag, confluerende variola ; patiënt volkomen blind door gezwollen oogleden, wangen en voorhoofd ; van de neus niets zichtbaar behalve twee bloederige openingen, waaruit gestold bloed en pus sijpelden ; soortgelijke materie werd ook voortdurend uit keel en mond afgevoerd door de hevige hoest die de ziekte vanaf het begin begeleidde ; Vaccin. 3d cent. trit. C.

Pokken ; eigenaardige geur veroorzaakt hevige maagmisselijkheid ; congestie naar het hoofd, hartkloppingen ; twee uur later een dosis Variolin. 30 genomen ; een uur later kruipend gevoel in de rug en een gevoel van koude in de onderste extremiteiten ; koude voeten ; lam, zwaar gevoel in de linker arm ; geen eetlust ; slaap door hitte verstoord ; tegen de ochtend wat transpiratie over het lichaam ; de volgende dag continue drukkende hoofdpijn, vooral in het achterhoofd ; pols enigszins gejaagd ; afkerig van geestelijke arbeid ; bij lezen hitte in hoofd en voorhoofd ; zwak bij het lopen ; pijn in de gewrichten van bovenste en onderste ledematen, alsof ze lam waren ; tegen de avond opnieuw koortsig ; drukkende pijn in de onderrug, tot in het heiligbeen (Glonoin. 3 verlichtte de hoofdpijn) ; in bed trekken in bovenkaak en tanden ; slaap vol dromen ; tegen de ochtend opnieuw transpiratie ; urine ruikt ammoniakaal ; op de vierde dag rode pukkeltjes op de rug van de linkerhand, die verscheidene dagen bleven zonder zich met pus te vullen ; geestelijke arbeid veroorzaakt nog steeds hitte in het voorhoofd en druk in het hoofd ; pokken uitgebleven. Mo.

Op de derde dag van de eruptie, toen de pustels zich hadden gevuld en confluerend waren in het gelaat, hevige jeuk ; Variolin. 1m. in water, om de twee uur ; op de tweede dag jeuk bijna verdwenen, pustels krimpend ; derde dag indrogend ; vijfde dag vielen de korsten van het gelaat ; zevende dag vielen de andere korsten af, en de tong werd schoon. S.

Tong beslagen alsof met een stuk wit fluweel, bij variola, met hoofdpijn, rugpijn enz. Var. S.

Eczeem genezen door vaccinatie, bij twee kinderen. A.

LEVENSFASE, CONSTITUTIE [47]

Jongen, æt. 6 ; variola.

Man, æt. 23 ; variola.

Man, æt. 25 ; variola.

Een jonge dame, gezond en robuust van uiterlijk ; epistaxis na het eten van vlees ; genezen door hervaccinatie.

Vrouw, æt. 28, lijdend sinds de kindertijd ; conjunctivitis.